Tema 2 · Ekoloji
Ekolojik Ayak İzi Hesaplayıcı
Amaç: Günlük yaşam alışkanlıklarına göre ekolojik ayak izini hesaplamak, onu oluşturan etkenleri etki büyüklüğüne göre sıralamak ve ayak izini küçültme yollarını kanıta dayalı olarak sorgulamak.
1 Ayak izini hesapla
2 Etkenleri etki büyüklüğüne göre sırala
| Sıra | Etken | Katkı (kha) | Pay |
|---|
Ekolojik ayak izi; bir kişinin tükettiği besin, enerji, eşya ve ürettiği atık için gereken verimli kara ve deniz alanının “küresel hektar (kha)” cinsinden tahminidir. Bu hesaplayıcıdaki katsayılar öğretim amaçlı ve temsilîdir; gerçek hesaplamalar ülkeye ve yöntemlere göre değişir (öğretmen tarafından doğrulanmalı).
3 Ayak izini küçültme yollarını dene
Uygulamak istediğin değişiklikleri işaretle. Grafikteki taralı sütunlar ve aşağıdaki özet, değişikliklerin etkisini gösterir. Hangi değişikliğin en etkili olduğunu kanıta dayalı olarak yorumla.
Araştırma planım
Merak ettiğin bir etken için kendi araştırma sorunu yaz.
Sıralama tablosundan bir etken seç; plan aşağıda oluşur.
4 Ne gözlemledin?
Ekolojik ayak izini oluşturan etkenlerin etkisi eşit değildir; çoğu kişide beslenme (özellikle et tüketimi), ulaşım ve evde kullanılan enerji en büyük paya sahiptir. Herkes Dünya'nın kişi başına düşen biyolojik kapasitesinden (yaklaşık 1,6 kha) fazla tüketirse yaşam tarzımızı sürdürmek için birden fazla Dünya gerekir.
En büyük etkenlerde yapılan küçük değişiklikler, küçük etkenlerdeki büyük çabalardan daha çok fark yaratır. Gıdayı israf etmemek, kısa yolları yürüyerek gitmek, eşyaları onarmak ve atıkları kaynağında ayırmak hem ayak izini küçültür hem de tasarruf sağlar.
5 Sorular
- Hesaplamanda ayak izine en çok katkı yapan üç etken hangileri? Bu sıralamaya göre ayak izini küçültmek için ilk olarak neyi değiştirmeyi önerirsin? Neden?
- “Atıkları ayrı toplamak” ile “haftada iki gün et yerine baklagil yemek” değişikliklerinin etkisini karşılaştır. Sonuç seni şaşırttı mı? Kanıtını grafikten göster.
- Türkiye'de su potansiyelinin gelecekte azalacağı öngörülmektedir. Evde, okulda ve tarımda suyun akılcı kullanımı için hangi önlemleri önerirsin? Bu önlemler aynı zamanda ayak izini nasıl etkiler?
Cevap anahtarı (öğretmen için)
- Cevap öğrencinin girdilerine göre değişir. Varsayılan ayarlarda en büyük etkenler genellikle et tüketimi, ısınma ve otomobil kullanımıdır. Öncelik, payı en büyük olan etkene verilmelidir; çünkü aynı oranda azalma büyük etkende daha çok küresel hektar kazandırır.
- Varsayılan ayarlarda et tüketimini azaltmak, atık ayrıştırmaktan daha çok azalma sağlar; çünkü hayvansal ürünler için çok geniş otlak ve tarım alanı gerekir. Atık ayrıştırma da önemlidir ama hesaplamadaki payı daha küçüktür. Öğrenci cevabını grafikteki taralı sütunlarla desteklemelidir.
- Örnekler: kısa duş, damlatan muslukların onarılması, çamaşır ve bulaşık makinesini tam doluyken çalıştırma; okulda yağmur suyu toplama; tarımda damla sulama ve doğru ürün seçimi; endüstride suyun geri kazanılması. Sıcak su kullanımının azalması enerji tüketimini de azaltır; bu da ayak izini küçültür.