Tema 2 · Organizasyon
Canlıları Sınıflandırma
Amaç: Canlıları seçtiğin niteliklere göre ayrıştırıp gruplandırmak, tanılayıcı dallanmış ağaç kullanmak ve canlıları modern sınıflandırmadaki kategorileri ve bilimsel adlarıyla tanımak.
1 Kendi gruplama sistemini kur
Canlıları hangi özelliğe göre ayıracağını seçer. Nitelik değişince kartlar başa döner.
Bir canlı kartına, sonra uygun grubun “Buraya yerleştir” düğmesine dokun. Gruptaki bir karta yeniden dokunursan kart başa döner. Her gruba bir başlık yaz.
“Kontrol et” her kartı ✓ ya da ✗ ile işaretler. “Sıfırla” bu sayfadaki tüm etkinlikleri başa döndürür.
2 Tanılayıcı dallanmış ağaç
Ağaçta yolunu bulacağın canlıyı seçer. Soruları bu canlıya göre yanıtla.
Evet ve Hayır düğmeleri seni ağaçta bir sonraki dala götürür. Seçtiğin yol ağaçta kalın ve kesiksiz çizgiyle gösterilir.
Ağaç geniştir; küçük ekranda yana kaydırabilirsin. “E” evet, “H” hayır dalıdır.
3 Sınıflandırma kategorileri ve ikili adlandırma
Karşılaştırılacak iki canlıyı seçer. Ortak kategoriler ✓ ile işaretlenir.
| Kategori |
|---|
İkili adlandırma
Linne'nin geliştirdiği ikili adlandırmada her türün Latince iki kelimeden oluşan bir bilimsel adı vardır. Birinci kelime cins adıdır ve büyük harfle başlar. İkinci kelime türü belirtir ve küçük harfle yazılır. Bilimsel adlar italik yazılır (elle yazarken altı çizilir). Örnek: kurt Canis lupus.
Hangisi doğru yazılmıştır?
4 Ne gözlemledin?
Canlılar seçilen niteliğe göre farklı biçimlerde gruplandırılabilir. Yaşam alanı gibi bazı nitelikler kesin ayrım yapmayabilir; kurbağa hem suda hem karada yaşar. Bu yüzden bilim insanları açık ve tutarlı ölçütler kullanır. Tanılayıcı dallanmış ağaç, her basamakta iki seçenekli bir soru sorarak canlıyı adım adım tanımlamayı sağlar.
Modern sınıflandırmada canlılar domain (üst âlem), âlem, şube, sınıf, takım, aile, cins ve tür kategorilerine yerleştirilir. Tür en küçük kategoridir. İki canlının ortak olduğu kategori ne kadar alttaysa, aralarındaki benzerlik o kadar fazladır.
5 Sorular
- Kurt ile altın çakal, kurt ile ev kedisi hangi kategoriye kadar ortaktır? Hangi ikili birbirine daha çok benzer? Neden?
- Bilim insanları canlıların günlük adları yerine neden bilimsel adlarını kullanır?
- Tanılayıcı dallanmış ağaçta “Kendi besinini üretebilir mi?” sorusu yerine “Yeşil renkli mi?” sorusu kullanılsaydı nasıl bir sorun ortaya çıkardı?
Cevap anahtarı (öğretmen için)
- Kurt ile altın çakal cins kategorisine kadar ortaktır (Canis). Kurt ile ev kedisi takım kategorisine kadar ortaktır (Etçiller). Kurt ile çakal daha alt bir kategoriyi paylaştığı için birbirine daha çok benzer.
- Aynı canlı farklı dillerde ve yörelerde farklı adlarla anılabilir, farklı canlılara da aynı ad verilebilir. Bilimsel ad tüm dünyada aynıdır, her tür için tektir ve karışıklığı önler.
- Renk güvenilir bir ölçüt değildir. Ova kurbağası yeşildir ama besinini üretmez; bazı bitkilerin yaprakları da kırmızı ya da mor olabilir. Bu nedenle canlılar yanlış dallara ayrılır. Ölçütler açık, kesin ve herkesin aynı biçimde yanıtlayabileceği nitelikte olmalıdır.