Tema 2 · Organizasyon
Hücre Alt Birimleri ve Aralarındaki İlişkiler
Amaç: Prokaryot ve ökaryot hücrelerin yapısını inceleyerek hücre alt birimlerinin görevlerini ve bu birimlerin birlikte nasıl çalıştığını ilişkilendirmek.
1 Üç boyutlu hücre
Model ölçekli değildir. Bir yapıya dokun ya da aşağıdaki listede adına bas.
Bir yapı seç
Görevi, bulunduğu hücreler ve diğer yapılarla ilişkisi burada görünür.
2 Karşılaştırma
| Yapı | Hayvan hücresi | Bitki hücresi | Prokaryot hücre |
|---|
✓ var, ✗ yok. * Bazı prokaryotlar (siyanobakteriler) fotosentez yapar, ancak kloroplastları yoktur.
3 Yapı–görev eşleştirmesi
Önce soldan bir yapı, sonra sağdan görevini seç.
4 Ne gözlemledin?
Prokaryot hücrelerde çekirdek zarı ve zarlı organeller yoktur; kalıtım materyali sitoplazmada bulunur. Ribozom ise prokaryot ve ökaryot tüm hücrelerde vardır. Ökaryot hücrelerde çekirdek ve zarlı organeller görevleri bölüşür. Bitki hücresinde hücre duvarı, kloroplast ve büyük merkezi koful bulunur. Hayvan hücresinde ise sentrozom ve lizozom vardır.
Organeller birbirinden bağımsız çalışmaz. Örneğin salgılanacak bir protein ribozomda üretilir, granüllü ER'de taşınır, Golgi aygıtında paketlenir ve hücre zarından dışarı verilir. Bu süreçlerin enerjisini mitokondride üretilen ATP karşılar.
5 Sorular
- Pankreas hücreleri protein yapılı sindirim enzimleri salgılar. Bu hücrelerde hangi yapıların gelişmiş ve çok sayıda olmasını beklersin? Neden?
- Bitki hücresinde kloroplast ve mitokondri arasındaki ilişkiyi açıkla. Kloroplastı olan bir hücre neden mitokondriye de ihtiyaç duyar?
- Bir hücrede çekirdek zarı, mitokondri ve endoplazmik retikulum yok; ribozom, hücre zarı ve hücre duvarı var. Bu hücre hangi hücre tipine aittir? Gerekçeni yaz.
Cevap anahtarı (öğretmen için)
- Ribozom (protein sentezi), granüllü ER (proteinlerin taşınması), Golgi aygıtı (paketleme ve salgılama) ve mitokondri (gereken ATP'nin üretilmesi) gelişmiş ve çok sayıda olmalıdır. Çünkü hücre çok miktarda protein üretip salgılar.
- Kloroplast, ışık enerjisini kullanarak glikoz üretir (fotosentez). Mitokondri ise glikozdaki enerjiyi hücrenin kullanabileceği ATP'ye dönüştürür. Bitki hücresi de canlılık faaliyetleri için ATP'ye ihtiyaç duyar. Kloroplastın ürettiği glikozdan ATP elde etmek mitokondrinin görevidir; mitokondri ışık olmadığında da çalışır.
- Prokaryot hücre (bakteri). Çekirdek zarı ve zarlı organelleri yoktur, ancak tüm hücrelerde bulunan ribozomu ve hücre zarını taşır; hücre duvarı da vardır.