Simülasyonlar BİY.9.2.2

Tema 2 · Organizasyon

Hücre Zarından Madde Geçişleri

Amaç: Hücre zarından madde geçişlerini izleyip molekül büyüklüğü, enerji gereksinimi, geçiş yönü ve derişim farkına göre ayrıştırmak, gruplandırmak ve adlandırmak.

1 Geçişleri izle

İzlenecek geçişi seçer. Adlar başlangıçta gizlidir; geçişleri aşağıdaki tabloda kendin adlandır. Öğretmen “Adları göster” ile açabilir.

2 Sınıflandırma tablosu

Her geçişi canlandırmada izle ve niteliklerini seç. Sonra geçişi gruplandırıp bilimsel adını yaz. Yön sütununda, taşınan maddenin kendi derişimini düşün. Ozmozda taşınan madde sudur.

3 Ne gözlemledin?

Pasif taşımada (basit difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, ozmoz) madde, kendi derişiminin çok olduğu yerden az olduğu yere hareket eder ve ATP harcanmaz. Derişimler eşitlendiğinde geçişler iki yönde eşit hızda sürer, net geçiş durur. Kolaylaştırılmış difüzyonda madde yalnızca zardaki taşıyıcı ya da kanal proteinlerinden geçer.

Aktif taşımada madde, az olduğu yerden çok olduğu yere taşınır ve bunun için ATP harcanır; ATP bitince taşıma durur. Endositoz ve ekzositozda büyük tanecikler zardan oluşan keseciklerle taşınır ve ATP harcanır.

4 Sorular

  1. Akciğerde oksijen, hava keseciklerinden kana hangi yolla geçer? Bu geçişte ATP harcanır mı? Neden?
  2. Bitki kök hücreleri bazı mineralleri, hücre içindeki derişim topraktakinden yüksek olsa bile almaya devam eder. Bu hangi geçiş türüdür? Hücre bu geçiş için ne harcar?
  3. Ak kan hücreleri bakterileri hücre içine alarak yok eder. Bu hangi geçiş türüdür? Bu geçişi basit difüzyondan ayıran iki özelliği yaz.
Cevap anahtarı (öğretmen için)
  1. Basit difüzyonla geçer. Oksijen küçük bir moleküldür ve havadaki derişimi kandakinden yüksektir. Çok olduğu yerden az olduğu yere kendiliğinden hareket ettiği için ATP harcanmaz.
  2. Aktif taşımadır. Madde az olduğu yerden çok olduğu yere taşındığı için hücre ATP harcar ve zardaki taşıyıcı proteinleri (pompaları) kullanır.
  3. Endositozdur. Basit difüzyondan farkları: büyük taneciklerin taşınması, ATP harcanması, zardan kesecik oluşması ve derişim farkına bağlı olmaması (bunlardan ikisi yeterlidir).

Tablo cevapları: A Kolaylaştırılmış difüzyon, B Endositoz, C Basit difüzyon, D Aktif taşıma, E Ozmoz, F Ekzositoz. A, C ve E pasif taşımadır. D aktif taşımadır. B ve F kesecikle (vezikülle) taşımadır.