Tema 1 · Yaşam
Monomerden Polimere: Organik Moleküllerin Yapısı
Amaç: Monomerlerin dehidrasyon sentezi ile birleşip büyük moleküller oluşturduğunu, hidroliz ile yeniden ayrıldığını karbohidrat, protein, lipit ve nükleik asit örnekleri üzerinde incelemek.
1 Molekül yapım masası
Bir monomer ekleyerek başla.
2 Seçili grup hakkında
Disakkarit oluştur
İki monosakkarit seçip birleştirir. Hangi disakkaritin oluştuğunu ve kaç su açığa çıktığını gösterir.
İki monosakkarit seç ve birleştir.
3 Vitaminler: suda mı, yağda mı çözünür?
Her vitamin için doğru grubu seç. Doğru seçimde vitaminin bir görevi gösterilir.
4 Ne gözlemledin?
Karbohidrat, protein ve nükleik asitler, küçük yapı birimlerinin (monomerlerin) tekrar tekrar bağlanmasıyla oluşan büyük moleküllerdir (polimerler). Her bağ kurulduğunda bir su molekülü açığa çıkar (dehidrasyon sentezi). Bu yüzden n monomerli bir zincirde n − 1 bağ vardır ve n − 1 su açığa çıkar.
Polimer, harcanan su ile yeniden monomerlerine ayrılır (hidroliz); sindirim bu yolla gerçekleşir. Lipitler tekrarlanan monomerlerden oluşmadığı için polimer sayılmaz. Ancak bir trigliserit de gliserol ve üç yağ asidinden dehidrasyon sentezi ile oluşur.
5 Sorular
- 10 glikoz molekülünden bir polisakkarit oluşurken kaç su molekülü açığa çıkar? Bu polisakkaritin tamamen hidrolizi için kaç su molekülü gerekir?
- Bir trigliserit oluşurken kaç su molekülü açığa çıkar? Lipitler neden polimer sayılmaz?
- Aynı sayıda amino asitten oluşan iki protein neden farklı görevler yapabilir?
Cevap anahtarı (öğretmen için)
- 10 monomer arasında 9 glikozit bağı kurulur, bu yüzden 9 su açığa çıkar. Tamamen hidroliz için de 9 su gerekir.
- Gliserole üç yağ asidi bağlanır ve üç bağ kurulur, yani 3 su açığa çıkar. Lipitler aynı monomerin tekrar tekrar bağlanmasıyla oluşmaz. Trigliserit bir gliserol ve üç yağ asidinden oluşur, bu yüzden polimer sayılmaz.
- Proteinin özelliğini amino asitlerin yalnızca sayısı değil, çeşidi ve dizilişi de belirler. Dizilim farklıysa protein farklı bir üç boyutlu şekil alır ve farklı bir görev yapar.